Danışmanlık

ISO/IEC 17024:2026 ile Personel Belgelendirmede Neler Değişti?

ISO/IEC 17024:2026, personel belgelendirme kuruluşlarının yeterliliği tutarlı, tarafsız ve güvenilir biçimde değerlendirmesini esas almaya devam etmektedir. Yeni baskıda teknolojik uygulamalar için ek şartlar getirilirken bazı süreçler ve kavramlar daha açık biçimde düzenlenmiştir.

Geçiş hazırlığı yapılırken bütün farklılıkların aynı nitelikte olmadığı dikkate alınmalıdır. Yeni bir şartın eklenmesi, mevcut bir şartın açıklanması ve bir konunun başka maddeye taşınması farklı işlemlerdir. Kuruluşların yalnızca madde numaralarını eşleştirmesi yerine, değişikliğin uygulamalarını etkileyip etkilemediğini değerlendirmesi gerekmektedir.

Değişikliklerin genel durumu

Başvuru ön şartı ile belgelendirme ön şartı neden ayrılmalıdır?

Başvurunun kabul edilebilmesi için gereken şartlarla belge düzenlenmeden önce tamamlanması gereken şartlar her zaman aynı aşamada karşılanmayabilir. Hangi şartın ne zaman sağlanacağı, ilgili belgelendirme programında açık olmalıdır.

Örneğin, bir program belirli bir eğitim veya deneyim kanıtını başvuru sırasında isteyebilir. Başka bir şartın ise belgelendirme kararından önce tamamlanmasını öngörebilir. Bu örnekler, program şartlarına göre değerlendirilmelidir; kuruluşların şartları kendi tercihleriyle sonraki aşamaya ertelemesi anlamına gelmemektedir.

Başvuru formu, internet sitesindeki açıklamalar ve dosya kontrol listeleri bu ayrımı tutarlı biçimde yansıtmalıdır. Adayın sınava katılmış veya sınavı başarmış olması, diğer belgelendirme şartlarının yerine geçtiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Değerlendirme, sınav ve sınav gözetimi nasıl ayrılmaktadır?

Yeni baskının açıklayıcı Ek B’si, belgelendirme faaliyetleri, belgelendirme süreci, değerlendirme, sınav ve belgelendirme programı arasındaki ilişkileri açıklamaktadır.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Sınav, yeterliliğin değerlendirilmesinde kullanılan araçlardan biridir. Belgelendirme kararı ise yalnızca sınav puanından oluşmaz; ilgili programın bütün şartlarının karşılandığını gösterecek yeterli bilgiye dayanmalıdır.

Sınav gözetimi de tek başına adayın mesleki yeterliliğini değerlendirmek değildir. Kimlik kontrolü, sınav kurallarına uyumun izlenmesi ve sınav güvenliğinin sağlanması gibi görevlerle sınav performansının değerlendirilmesi ayrı sorumluluklar içerebilir.

Özellikle uzaktan sınavlarda ve yapay zekâ destekli gözetimde bu rollerin açık tanımlanması gerekmektedir.

Çeviri ve tercüme uygulamalarında ne kontrol edilmelidir?

Yeni baskıda, çeviri veya tercümenin değerlendirme ve sınavın geçerliliğini, güvenilirliğini ve adilliğini etkilememesini sağlayacak prosedürler öngörülmektedir.

Bir soru metninin başka dile çevrilmesi, yalnızca kelimelerin doğru karşılıklarının seçilmesiyle tamamlanmayabilir. Teknik terimlerin, talimatların ve seçeneklerin aynı anlamı koruması gerekir. Çevirinin bir adaya ipucu vermesi veya başka bir aday için soruyu güçleştirmesi sonuçları etkileyebilir.

Uygulamada teknik uzman incelemesi, kontrollü terim listeleri veya deneme uygulamaları gibi yöntemler kullanılabilir. Bunlar standardın tek tek zorunlu tuttuğu yöntemler değildir. Kuruluş, seçtiği yöntemle gerekli güvenceyi sağlayabildiğini göstermelidir.

Sözlü tercüme kullanılan uygulamalarda da tercümanın adayın cevabını tamamlamaması, yönlendirmemesi ve değerlendirme içeriğini değiştirmemesi önem taşımaktadır.

Sınavların karşılaştırılabilirliği nasıl gösterilebilir?

2026 baskısı, sınavların içerik ve güçlük bakımından karşılaştırılabilirliğini ve başarılı–başarısız kararlarının geçerliliğini güvence altına alan kanıtların bulunmasını istemektedir.

Bu konu yalnızca bütün adaylara aynı soruların sorulması şeklinde ele alınmamalıdır. Farklı soru kitapçıkları veya uygulama görevleri kullanıldığında da benzer yeterlilik seviyelerinin benzer sonuçlar üretmesi beklenmektedir.

Soru seçme kuralları, sınav kapsam dağılımları, uygulama görevlerinin özellikleri ve puanlama ölçütleri bu değerlendirmeyi destekleyebilir. Sınav yapıcılar arasındaki değerlendirme farklılıklarının izlenmesi de yararlı olacaktır.

Belirli bir istatistik yönteminin bütün kuruluşlara otomatik olarak uygulanması yerine, programın ve sınavın niteliğine uygun kanıtlar oluşturulmalıdır.

Belgelendirmenin yeniden yürürlüğe alınması

Yeni baskı, belgelendirme kararları arasında belgelendirmenin yeniden yürürlüğe alınmasını da açıkça saymaktadır. Bu kararların dışarıya devredilemeyeceğine ilişkin şart korunmaktadır.

Askıya alınan bir belgenin yeniden geçerli hâle getirilmesi, yalnızca yazılımda durum bilgisinin değiştirilmesi olarak yürütülmemelidir. Askı nedeninin giderildiğini gösterecek kanıtların değerlendirilmesi, yetkili kararın verilmesi ve kayıtların güncellenmesi gerekmektedir.

Karar personelinin yetkinliği ve bağımsızlığına ilişkin şartlar da dikkate alınmalıdır. Yeni baskıya geçiş sırasında karar yetki tablolarının ve ilgili kayıtların bu işlem türünü kapsayıp kapsamadığı incelenmelidir.

Geçiş çalışmasında hangi yaklaşım izlenmelidir?

Kuruluşlar, önce mevcut uygulamaları ile yeni şartlar arasındaki farkları belirlemelidir. Uygulamada zaten karşılanan şartlar için gereksiz doküman üretilmesi yerine, yeterli kanıtların mevcut olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Değişiklik gerektiren konularda ise doküman revizyonu, personelin bilgilendirilmesi ve uygulamanın doğrulanması birlikte yürütülmelidir. Örneğin, çeviri kontrol prosedürünün hazırlanması kadar mevcut soru ve talimatların bu prosedüre göre incelenmesi de önemlidir.

Kaynak: ISO/IEC 17024:2026 ve TS EN ISO/IEC 17024:2012.

NOT: Bu yazı, öne çıkan değişiklikleri açıklamaktadır; standardın bütün şartlarını kapsayan bir uygunluk kontrol listesi değildir.