Danışmanlık

ISO/IEC 17024:2026’ya Uyum İçin Yönetim Sistemi ve Yeniden Belgelendirme Uygulamaları

ISO/IEC 17024:2026’ya geçişte yönetim sistemi dokümanlarının madde numaralarını değiştirmek yeterli değildir. Kuruluşun riskleri nasıl ele aldığı, iç tetkiklerinin uygulamayı nasıl doğruladığı ve yeniden belgelendirmede devam eden yeterliliği hangi kanıtlarla değerlendirdiği birlikte incelenmelidir.

Yeni baskı, yönetim sistemi yapısını güncellemekte ve risk-fırsat yaklaşımını açıkça düzenlemektedir. Yeniden belgelendirmede ise tarafsız değerlendirmeyi destekleyen kanıtların niteliği daha belirgin hâle getirilmektedir.

Yönetim sistemi yapısında ne değişmiştir?

2012 baskısında yönetim sistemi, Seçenek A ve Seçenek B üzerinden düzenlenmekteydi. 2026 baskısında ise yönetim sisteminin asgari unsurları doğrudan sıralanmaktadır: politikalar ve sorumluluklar, yönetimin gözden geçirmesi, iç tetkikler, düzeltici faaliyetler, risk ve fırsatlara yönelik faaliyetler ve dokümante edilmiş bilgi.

Yeni baskı, örneğin ISO 9001’e uygun bir kalite yönetim sistemi kullanılarak genel yönetim sistemi şartının karşılanabilmesine de imkân vermektedir. Ancak kullanılan sistemin, ISO/IEC 17024 şartlarının tutarlı biçimde yerine getirildiğini desteklemesi ve göstermesi gerekmektedir.

Dolayısıyla bir ISO 9001 belgesine sahip olmak, personel belgelendirme faaliyetlerinin ISO/IEC 17024’e uygunluğunu tek başına göstermemektedir. Kuruluşun sınav, değerlendirme, tarafsızlık ve belgelendirme kararları gibi faaliyetleri yönetim sistemi içinde etkili biçimde kontrol edilmelidir.

Önleyici faaliyetlerden risk ve fırsatlara geçiş

2012 baskısındaki önleyici faaliyet düzenlemesi, yeni baskıda risk ve fırsatlara yönelik faaliyetler kapsamında ele alınmaktadır. Kuruluşun belgelendirme faaliyetleriyle ilişkili riskleri ve fırsatları değerlendirerek gerekli faaliyetleri planlaması, uygulaması ve etkinliğini incelemesi gerekmektedir.

Örneğin, sınav sorularının yetkisiz kişilere ulaşması, sınav yapıcılar arasında puanlama farklılığı oluşması veya yanlış program şartlarının uygulanması risk konusu olabilir. Dosya kontrollerinin iyileştirilmesi ya da sınav sonuçlarının daha etkili analiz edilmesi ise fırsat olarak değerlendirilebilir.

Planlanan faaliyetlerin yönetim sistemine bütünleştirilmesi ve belgelendirme faaliyetlerine olası etkilerle orantılı olması gerekmektedir.

Standart, resmî bir risk yönetim yöntemini veya ayrı bir dokümante edilmiş risk yönetimi sürecini zorunlu tutmamaktadır. Kuruluş daha kapsamlı yöntemler kullanabilir; ancak yalnızca bir puanlama tablosunun bulunması, risklerin etkili biçimde yönetildiğini göstermemektedir.

Yönetimin gözden geçirmesi nasıl yürütülmelidir?

2026 baskısında yönetimin gözden geçirmesinin planlı aralıklarla ve en az yıllık olarak yapılması, sonuçlarının dokümante edilmesi istenmektedir. Önceki baskıdaki “en az her 12 ayda bir” ifadesi “en az yıllık” olarak düzenlenmiştir.

Bu değişiklik, gözden geçirme faaliyetinin plansız yürütülebileceği şeklinde yorumlanmamalıdır. Kuruluş, kendi faaliyetlerini ve yönetim sisteminin ihtiyaçlarını dikkate alan bir düzen oluşturmalıdır.

Girdiler arasında iç ve dış tetkik sonuçları, ilgili taraf geri bildirimleri, tarafsızlığı koruyan faaliyetler, risk ve fırsatlara yönelik faaliyetlerin durumu, önceki kararların takibi, hedeflerin gerçekleşmesi, sistemi etkileyen değişiklikler ile itiraz ve şikâyetler bulunmaktadır.

Çıktılar ise sistemin ve belgelendirme hizmetlerinin iyileştirilmesi ile kaynak ihtiyaçlarına ilişkin karar ve faaliyetleri kapsamalıdır. Toplantı kaydının hazırlanması kadar, alınan kararların uygulanması ve izlenmesi de önem taşımaktadır.

İç tetkiklerde hangi yaklaşım izlenmelidir?

Yeni baskı, iç tetkiklerin en az yıllık yapılmasını istemektedir. Yönetim sisteminin etkili uygulanmaya devam ettiğinin ve istikrarının gösterilmesi durumunda sıklığın azaltılabilmesine ilişkin imkân da bulunmaktadır.

Sıklığın azaltılması otomatik bir hak gibi kullanılmamalıdır. Kuruluş, ilgili koşulları karşıladığını gösterebilmelidir. Geçiş sırasında süreçlerin veya kullanılan teknolojilerin değişmesi de tetkik planlamasında dikkate alınmalıdır.

İç tetkikler yalnızca dokümanların mevcut olup olmadığını kontrol etmemelidir. Örnek bir aday dosyası üzerinden başvuru kabulünden karara kadar ilerlenerek şartların uygulandığı incelenebilir. Farklı sınav yapıcıların puanlamaları, yeniden belgelendirme kanıtları ve askıdan çıkarma kararları da örneklenebilir.

Tetkikçilerin yetkin olması ve kendi çalışmalarını tetkik etmemesi şartları korunmaktadır.

Yeniden belgelendirmede yalnızca kişinin beyanı yeterli midir?

ISO/IEC 17024:2026’nın 9.6.5 maddesi, devam eden yeterliliğin tarafsız değerlendirmeyle doğrulanmasını istemektedir. Açıklayıcı notta, yalnızca belgeli kişinin kendi beyanıyla desteklenen faaliyetlerin tarafsız değerlendirme oluşturmadığı belirtilmektedir.

Örneğin, kişinin “mesleğimi yapmaya devam ediyorum” şeklindeki açıklaması tek başına yeterli bir değerlendirme dayanağı olarak ele alınmamalıdır. İlgili programın gerektirdiği yeterliliği destekleyen kanıtların değerlendirilmesi gerekmektedir.

İş kayıtları, mesleki gelişim kanıtları, yapılandırılmış görüşmeler, saha değerlendirmesi veya sınav gibi yöntemler programın niteliğine göre kullanılabilir. İşin tatminkâr biçimde sürdürüldüğünü gösteren kayıtların doğrulanması da değerlendirilebilecek unsurlar arasındadır.

Her yeniden belgelendirmede sınav yapılması zorunlu mudur?

Yalnızca kişinin beyanının yeterli olmaması, bütün programlarda yeniden sınavın zorunlu olduğu anlamına gelmemektedir.

Yeni baskı; saha değerlendirmesi, mesleki gelişim, yapılandırılmış görüşmeler, işin sürdürülmesi ve deneyim kayıtlarının doğrulanması, sınav ve ilgili yeterliliğe ilişkin fiziksel kapasite kontrollerini yeniden belgelendirmede dikkate alınacak unsurlar arasında saymaktadır.

Uygulanacak yöntemler ilgili belgelendirme programına göre belirlenmelidir. Program veya dayanak normatif doküman belirli bir yöntem istiyorsa bu şart ayrıca karşılanmalıdır.

Kuruluşun temel sorumluluğu, seçilen faaliyetlerin devam eden yeterliliği tarafsız biçimde doğrulamak için yeterli olduğunu göstermektir.

Geçiş sırasında hangi uygulamalar gözden geçirilmelidir?

Bu çalışmaların tamamı için yeni form hazırlanması gerekmeyebilir. Mevcut kayıtlar yeterli bilgiyi içeriyorsa kullanılmaya devam edilebilir. Yeni veya güncellenmiş düzenlemeler ise uygulamada denenmeli, personel tarafından anlaşılmalı ve uygunlukları doğrulanmalıdır.

Kaynak: ISO/IEC 17024:2026, özellikle 9.6 ve 10. bölüm; TS EN ISO/IEC 17024:2012.

Uygulamada ilgili belgelendirme programının ve akreditasyon kuruluşunun şartları da dikkate alınmalıdır.