ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi

ISO 9001:2026'nın Temel Özellikleri ve Yenilikleri Nelerdir?

ISO 9001:2026, 2015 versiyonunun yapısını bozmadan onu daha net, daha güncel ve bazı konularda daha talepkâr hale getiriyor. 2015'te iş hayatımıza giren risk tabanlı düşünme, liderlik ve bağlam gibi kavramlar bu kez olgunlaştırılıyor. Kalite kültürü, etik davranış ve fırsat odaklı düşünme gibi, iyi yönetilen kuruluşların zaten önemsediği konular artık standardın şartı olarak karşımıza çıkıyor.

ISO 9001:2026 standardının temel özellikleri ve yenilikleri aşağıdaki gibi sayılabilir:

Genel yapı

• 10 maddelik yapı, proses yaklaşımı ve PUKÖ döngüsü korunuyor
• Yönetim sistemi standartları için ISO/IEC Direktifleri'ndeki "harmonize yaklaşım" (eski adıyla Annex SL / High Level Structure) uygulanıyor
• Madde 10'un sırası değişti: 10.1 artık "Sürekli İyileştirme", 10.2 "Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet"
• Ek A genişletildi ve standardın kelimelerinin nasıl okunacağını açıklıyor; Ek B kaldırıldı
• Standardın uygulanmasına yönelik kılavuz olarak ISO/TS 9002'ye atıf yapılıyor

Terimler ve tanımlar (Madde 3)

• Kuruluş, ilgili taraf, üst yönetim, risk, proses, yetkinlik, dokümante edilmiş bilgi, performans, etkinlik, uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, tetkik, izleme ve ölçme gibi temel terimler artık doğrudan standardın içinde tanımlanıyor
• ISO 9000 normatif atıf olarak kalmaya devam ediyor

Kuruluşun bağlamı (Madde 4)

• Kuruluş, iklim değişikliğinin kendisi için ilgili bir konu olup olmadığını belirlemek zorunda (2024 tadili artık standardın kalıcı parçası)
• Dış bağlamda siyasi ve çevresel konular, iç bağlamda stratejik yön ve kaynaklar açıkça anılıyor
• İlgili tarafların şartlarından hangilerinin kalite yönetim sistemi üzerinden karşılanacağına karar verilmesi yeni bir şart
• "Muhafaza etme / saklama" ifadeleri yerini "dokümante edilmiş bilginin mevcut olması" ifadesine bıraktı

Liderlik (Madde 5)

• Üst yönetimden kalite kültürünü ve etik davranışı teşvik etmesi bekleniyor
• Risk odaklı düşünmenin yanına fırsat odaklı düşünme eklendi
• Kalite politikasında kuruluşun bağlamı ayrı bir madde olarak yer alıyor
• Kalite yönetim sistemi performansının ve iyileştirme fırsatlarının üst yönetime raporlanması iki ayrı sorumluluk olarak tanımlandı
• Sistem bütünlüğünün yalnızca değişiklik anında değil her zaman korunması vurgulanıyor

Planlama (Madde 6)

• Riskler ve fırsatlar artık ayrı alt maddelerde (6.1.2 ve 6.1.3) ele alınıyor; her ikisi için belirleme, analiz ve değerlendirme isteniyor
• Risklere yönelik faaliyetler, kalite yönetim sisteminin amaçlanan sonuçları üzerindeki etkiyle orantılı olmalı
• Kesinti (disruption) sırasında ve sonrasında uygun ürün ve hizmet sunabilme riski, dikkate alınacak konular arasında anılıyor
• Değişikliklerin planlanmasında dikkate alınacak konular dörtten yediye çıktı: değişikliğin iletişimi, etkinliğinin nasıl izleneceği ve sonuçlarının nasıl gözden geçirileceği eklendi

Destek (Madde 7)

• Altyapı; sahada, uzaktan ve hibrit çalışma dikkate alınarak ele alınıyor
• Proseslerin işletimi için ortamın, kalite kültürü ve etik davranıştan etkilenebileceği belirtiliyor
• Kurumsal bilgi artık kalite yönetim sisteminin amaçlanan sonuçlarıyla ilişkilendiriliyor ve "korunması, uygulanması ve paylaşılması" isteniyor; dijital sistemlerdeki bilgi de kapsamda
• Çalışanların kalite kültürü ve etik davranış konusunda farkındalığı yeni bir şart
• Ölçüm izlenebilirliği başlığı "ölçüm sonuçlarının izlenebilirliği" olarak güncellendi

Operasyon (Madde 8)

• Müşteri iletişiminde, ürün veya hizmet sunumunu etkileyen kesintilere ilişkin bilgilendirme de yer alıyor; web sitesi ve sosyal medya gibi kanallar örnek olarak veriliyor
• Şart değişikliklerinin ilgili kişilere değil, ilgili taraflara iletilmesi isteniyor
• Tasarım ve geliştirmede yinelemeli (iterative, çevik) yaklaşımlar ve zamanla netleşen girdiler açıkça tanınıyor
• Dış kaynaklı süreçlerde, dış tedarikçinin müşteri ve diğer ilgili taraflarla etkileşimleri de iletilecek şartlar arasında

Performans değerlendirme ve iyileştirme (Madde 9 ve 10)

• Müşteri algısı yerine doğrudan müşteri memnuniyetinin izlenmesi isteniyor; şikâyetler ve sosyal medya bilgi kaynakları arasında
• Analizde risk ve fırsat faaliyetlerinin etkinliği ayrı ayrı değerlendiriliyor
• İç tetkikte her tetkik için tetkik amaçlarının da tanımlanması gerekiyor
• Yönetimin gözden geçirmesine ilgili tarafların ihtiyaç ve beklentilerindeki değişiklikler eklendi
• İyileştirme; artımlı ya da köklü değişim, inovasyon veya yeniden yapılanma yoluyla sağlanabilir

Ek A'daki önemli açıklamalar

• "Uygun" (appropriate) ile "uygulanabilir" (applicable) kelimeleri aynı anlamda değil
• "Göz önünde bulundurmak" (consider) ile "dikkate almak" (take into account) arasında fark var; ikincisi kararlara yansıtmayı gerektiriyor
• "Temin etmek" (ensure) sorumluluk anlamına geliyor, faaliyetin bizzat yapılması anlamına gelmiyor
• Listelerdeki sıralama öncelik ya da uygulama sırası belirtmiyor
• Dokümantasyonun standardın madde yapısına göre düzenlenmesi gerekmiyor

Ne değişmedi?

• Kalite el kitabı, yönetim temsilcisi veya belirli prosedürler yine zorunlu değil
• Resmi bir risk yönetimi metodolojisi zorunlu değil
• Yapay zekâ yönetimi gibi konular bu standardın kapsamında değil; bunlar için ayrı standartlar mevcut

ISO 9001:2026 geçişi için destek

ISO 9001:2026 geçiş eğitimleri, boşluk analizi, doküman revizyonu, iç tetkik ve belgelendirme sürecinde destek için iletişime geçebilirsiniz.

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir. | +90 537 744 77 94 | www.ilkerergun.com.tr/iletisim