Yönetim Sistemleri Belgelendirme

ISO 19011:2026 Yayınlandı: Tetkik Rehberinde Neler Değişti, Şimdi Ne Yapmalı?

Yönetim sistemleri tetkiklerinin (denetimlerinin) "başvuru kitabı" olarak bilinen ISO 19011 standardının dördüncü baskısı Mayıs 2026'da yayımlandı ve 2018 versiyonunun yerini aldı. ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 gibi standartlara göre belgelendirilmiş kuruluşların büyük çoğunluğu iç tetkik süreçlerini bu standarda dayanarak kurduğu için, yenilikler hem iç tetkikçileri hem de tedarikçi denetimi yapan ekipleri doğrudan ilgilendiriyor.

ISO 19011 bir şartlar standardı değil, bir kılavuz standart. Bu nedenle belgelendirme için zorunlu değil ve bir geçiş süresi de yok; yeni rehber yayımlandığı andan itibaren geçerli. CEN'in yayınına göre Türkiye dahil CEN üyesi ülkelerin standardı en geç Kasım 2026'ya kadar ulusal standart olarak yayımlaması gerekiyor.

Bu revizyon da ISO 9001:2026 gibi köklü bir değişim değil, bir güncelleme. Temel yapı, tetkik ilkeleri ve tetkik süreci aynen korunuyor. Değişiklikler; uzaktan tetkik, tetkik programı riskleri, uygunsuzlukların derecelendirilmesi, tedarik zinciri tetkikleri ve yeni teknolojiler etrafında yoğunlaşıyor.

ISO 19011:2026'nın temel yenilikleri

Genel değişiklikler

• Metin okunabilirliği artıracak şekilde yeniden düzenlendi
• Tetkik edilen taraf için "kuruluş", tetkiki yapan taraf için "tetkik kuruluşu" ifadeleri kullanılıyor
• "Dış tedarikçi" yerine "tedarik zincirindeki kuruluşlar" ifadesi geldi
• Tetkik programının "kapsamı" kavramı öne çıkarıldı

Terimler ve tetkik ilkeleri (Madde 3 ve 4)

• "Uzaktan tetkik yöntemi" yeni bir terim olarak tanımlandı
• Tetkik sonucu tanımında "çıktı" yerine "sonuç" ifadesi kullanılıyor
• Gözlemci kavramının teknik uzmanları kapsamadığı netleştirildi
• Yedi tetkik ilkesi (dürüstlük, tarafsız sunum, mesleki özen, gizlilik, bağımsızlık, kanıta dayalı yaklaşım, risk tabanlı yaklaşım) artık ayrı alt maddeler halinde; anlamları değişmedi
• Bağımsızlığın mümkün olmadığı durumlarda önyargıyı ortadan kaldırmak ve objektifliği sağlamak için her türlü çabanın gösterilmesi vurgulanıyor
• Risk tabanlı yaklaşım, yalnızca tek tek tetkiklerde değil, tetkik programının planlanması ve uygulanmasında da bekleniyor

Tetkik programının yönetimi (Madde 5)

• Tetkik programı tasarlanırken iklim değişikliğinin tetkik edilen kuruluş için ilgili bir konu olup olmadığı ve kuruluşun dijital araç kullanımı dikkate alınıyor
• Program; kuruluşun bağlamına ilişkin bilgiyi ve gerektiğinde gözlemcilerin katılım kriterlerini içermeli
• Birleşik tetkiklerde her yönetim sistemi için farklı tetkik amaçları belirlenebilir
• Tetkik programına ilişkin riskler ve fırsatlar artık yalnızca "göz önünde bulundurulmuyor", "belirleniyor"; yani kanıta dayalı bir karar bekleniyor
• Yeni risk örnekleri eklendi: tetkikçi bağımsızlığının eksikliği, uygun olmayan tetkik yöntemi seçimi, üst yönetim desteğinin olmaması, güvenli olmayan bilişim araçları ve bir tetkiki erteleme, programdan çıkarma ya da kapsamını daraltma yönündeki baskılar
• Tetkik yöntemi seçilirken yöntemin tetkik edilen kuruluşa etkisi de dikkate alınıyor
• Tetkik raporları, program oluşturulurken önceden belirlenmiş taraflara dağıtılıyor
• Takip tetkiklerinin her zaman gerekli olmadığı hatırlatılıyor

Tetkikin yürütülmesi (Madde 6)

• Doküman ön incelemesi, tetkik edilen kuruluşa ve tetkikin kendisine ait riskleri belirlemek için de kullanılıyor
• Birden fazla tetkik kuruluşunun aynı yerde yaptığı ortak tetkikler için özel risk hususları eklendi
• Tetkik sırasında belirlenen önemli riskler ve tetkik amaçlarına ulaşılamayacağının anlaşılması, program yöneticisine de bildirilmeli
• Uygunsuzluklar derecelendiriliyorsa (majör/minör gibi) kullanılan kriterler tanımlanmalı ve iletilmeli
• Tetkik sırasında veya kapanış toplantısında paylaşılmamış bir uygunsuzluk rapora yazılmamalı

Tetkikçi yetkinliği (Madde 7)

• Tetkikçinin, yapay zekâ tabanlı değerlendirme araçları gibi yeni teknolojileri tetkikte kullanmanın uygunluğunu ve sonuçlarını anlaması bekleniyor
• Yeni teknolojiye dayalı süreçleri tetkik edebilmek de yetkinlik konusu
• Mevzuat bilgisi kapsamında kişisel verilerin korunması ve bilgi güvenliği anlayışı yer alıyor
• Tetkikçi performansı değerlendirilirken tetkik edilenlerden ve ilgili taraflardan gelen geri bildirimler dikkate alınıyor

Ek A: Tetkikçiler için ek rehberlik

• Uzaktan tetkik rehberliği, ISO/IEC TS 17012:2024 temel alınarak genişletildi
• A.16 başlığı "Uzaktan tetkik yöntemlerinin kullanımı" oldu; saha ziyareti ile uzaktan tetkik konuları yeniden düzenlendi
• A.12 "Tedarik zinciri tetkiki", ikinci taraf (tedarikçi) tetkiklerine odaklanarak büyük ölçüde yeniden yazıldı
• Bilgilerin doğrulanması başlığına, saklama ihtiyacı sona eren tetkik kanıtlarının imhası eklendi
• Uygunsuzluk yazılırken tetkik kriterinin neden karşılanmadığının ve varsa derecesinin kaydedilmesi hatırlatılıyor

ISO 9001:2026 ile bağlantısı

ISO 9001:2026, iç tetkik maddesinde her tetkik için tetkik amaçlarının da tanımlanmasını istiyor ve rehberlik için ISO 19011'e atıf yapıyor. İki standardın aynı yıl yenilenmesi, iç tetkik sisteminizi tek seferde gözden geçirmek için iyi bir fırsat.

Şimdi ne yapmalı?

Belgeli kuruluşlar ve iç tetkik ekipleri için

• İç tetkik prosedürünüzü, planlarınızı ve rapor formlarınızı yeni terimler ve ISO 9001:2026'daki tetkik amacı şartına göre güncelleyin
• Tetkik programınız için riskleri ve fırsatları belirleyin; üst yönetim desteği ve tetkik erteleme baskısı gibi konuları da dahil edin
• Uygunsuzlukları derecelendiriyorsanız kriterlerinizi yazılı hale getirin ve tetkik edilenlerle paylaşın
• Uzaktan tetkik yapıyorsanız kullandığınız araçların güvenliğini ve uygunluğunu değerlendirin
• Tedarikçi tetkiklerinizi yeni A.12 rehberliğine göre gözden geçirin
• İç tetkikçileriniz için kısa bir güncelleme eğitimi planlayın

Tetkikçiler ve danışmanlar için

• Sürekli mesleki gelişim kapsamında yeni versiyonu mutlaka okuyun
• Yapay zekâ ve dijital araçları tetkikte kullanma ve dijital süreçleri tetkik etme konusunda kendi yetkinliğinizi değerlendirin
• Kişisel verilerin korunması ve bilgi güvenliği bilginizi güncel tutun

ISO 19011:2026 tetkik yapma şeklimizi baştan değiştirmiyor, ancak onu çağın koşullarına uyarlıyor. Uzaktan çalışma, dijital araçlar, yapay zekâ ve karmaşıklaşan tedarik zincirleri artık tetkiklerin olağan bir parçası. Bu güncelleme, iç tetkiki bir "kontrol listesi doldurma" faaliyetinden çıkarıp yönetime gerçek değer katan bir araca dönüştürmek için iyi bir fırsat sunuyor.

ISO 19011:2026 eğitimi ve iç tetkik desteği

İç tetkikçi eğitimleri, tetkik programı ve prosedürlerinin güncellenmesi, tedarikçi tetkikleri ve ISO 9001:2026 geçiş süreci için iletişime geçebilirsiniz.

Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir. | +90 537 744 77 94 | www.ilkerergun.com.tr/iletisim